Spina bifida, anne karnında oluşan bir hastalıktır. Hamileliğin ilkayında oluşan bu anomalide, bebeğin omurgası şekillenirken tam olarak kapanmazve bu nedenle halk arasında “Ayrıkomurga hastalığı” olarak da bilinir. Türkiye’deher bin bebekten 3’ünde görülür.
Spina bifida’da omurilik vesinirler, açık kalan omurların arasından çıkarve bebeğin sırtında bir yumru oluşturur. Bu da vücuttaki bazı işlevleri kontroleden sinirlere zarar verir. Çocukta kısmi felç, yürüme problemleri,hidrosefali, bağırsak ve mesane problemleri, ileride skolyoz gibi sorunlargörülebilir.
Hastalığın en büyük nedeninin folik asit eksikliğiolduğu düşünülmektedir. Bu nedenle hamilelik planlayan kadınların en az 3 ayöncesinde kadın doğum uzmanına başvurarak folik asite başlaması çok önemlidir.
Spina bifida hamilelik sırasında yapılan kan veultrason testleriyle saptanabilir. Bu rahatsızlıkla dünyaya gelenbebekler doğumdan sonra ilk 35 saatin içinde ameliyat edilirse anomalinin nedenolduğu kimi sorunlara engel olmak mümkündür.
Ayak hareketlerini etkileyen, idrar ve gaita tutamamaile cinsel sorunlara yol açan spina bifida, çocuk beyin cerrahisi, nörolog,nefrolog, fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı gibi farklı branşlardanuzmanlar tarafından takip ve tedavi edilen çok yönlü bir rahatsızlıktır.
Ameliyatın ardından düzenli bir kontrol dönemi ile buçocukların sağlık sorunlarında kısmi düzelmeler sağlanabilir.
Çeşitleri
Şiddetine ve yol açtığı sorunlara göre üç çeşidibulunsa da spina bifida denince akla en ağır seyreden “miyelomeningosel”geliyor.
Hastalığı daha hafif yaşayanlar ameliyat sonrasıhayatının kalanın yüzde 100 normal olarak sürdürebiliyor.
SpinaBifida Okülta (SBO)
Hastalığın en sık görülen ve en hafif formudur. Birçokinsan hastalığın farkında bile değildir, başka bir nedenle çekilen röntgendefark edilir. Omurgadaki kemiklerin ufak bir kısmı açıktır ve kapalı-gizli spinabifida olarak da adlandırılır. Genellikle herhangi bir rahatsızlığa neden olmazve ameliyat gerektirmez.
Bebeğin sırtında doğum lekesi ya da tüy öbeğigörülebilir.
Bazı durumlarda omuriliğin sıkışabilir ve gerilebilir,buna gergin omurilik sendromu denir. Omuriliğin gerilmesi sinir sisteminietkileyerek bacak hareketlerinde zayıflık ve idrar kaçırmaya neden olabilir.
Meningosel
Spina bifida’nın en nadir türüdür. Omurilik sıvısı birkese şeklinde bebeğin sırtındaki açıklıktan çıkar. Ancak dışarı çıkan kısımdasinirler bulunmadığından ciddi problemlere yol açmaz. Bazı bebeklerde hiçbirsoruna yol açmazken, bazı bebeklerde ise mesane ve bağırsaklarıyla ilgilişikayetler yaşanabilir. Çok nadir olarak hidrosefali (beyinde sıvı birikmesi)görülebilir.
Myelomeningosel
Spina bifida’nın ciddi ve sık görülen türüdür. Omurgakemiklerinin arasından çıkan kese, omurilik ve sinirlerin bir kısmını tutar vesinirler zarar görür. Bu durum motor ve omurilik problemleri, kısmi felçler,ayakta his kaybı ve yürüme zorluğu, hidrosefali, idrar ve dışkı kaçırma, ileriböbrek yetmezliği ile skolyoz gibi bir takım hastalıklara neden olabilir.Şikayetler hangi sinirlerin etkilendiğin bağlı olarak değişir.
Nedenleri
Günümüzde spina bifida’nınnedeni tam olarak bilinmiyor ancak folik asit eksikliğinin önemli roloynadığın tahmin ediliyor. Avrupa ülkelerinde bu konudaki bilinçlenmenedeniyle hastalığın görülme oranı çok daha düşük.
Her 100 yenidoğandan 5’i spinabifida ile doğmakta, bir kez spina bifida’lı bebek dünyayagetiren annenin bir sonraki bebeğinde risk yüzde 15’e yükselmektedir. Bunedenle ikinci gebelik düşünülüyorsa öncesinde folik asit kullanımınabaşlanması önemlidir.
Diyabeti olan ve iyi kontrol edilmeyen, aşırı kiloluolan (obez) kadınlarda spifa bifida’lı çocuk sahibi olma riskinin artmaktadır.
Tanı Yöntemleri
Hamileliğin ikinci trimester (ikinciüç ay) döneminde yapılan tarama testleri, tanı için önemtaşımaktadır. Kan testi, ultrason ve amniyosentez, spina bifida’nıntanısı için kullanılır.
Üçlü testte elde edilen alfaprotein(AFP) değeri beklenenden fazla çıkarsa, spina bifida olasılığınıdikkate almak gerekir.
AFPYüksek Çıkarsa Şüphe Durumunda Yapılan Kan Testinden Sonra Ne Yapılıyor?
Kan testinin 16.-17. Haftalarda yapılması gerekiyor.Sonrasında detaylı bir ultrason tetkikine sıra geliyor. Hamilelik haftasınıntam olarak bilinmesi büyük önem taşıyor. Ultrasonda spina bifidayı saptanmamaihtimali ise çok düşük.
Sonraki adımı da herhangi bir anomali olup olmadığınıanlamak için sistematik olarak kafatası ve vücudun geri kalanını incelenmesioluşturuyor. Genellikle spina bifida hemen saptanabiliyor.
Tedavi Yöntemleri
Doğumuna karar verilmiş spina bifidalı bebeğin dünyayageldikten sonraki ilk 36 saat içinde ameliyat edilmesi gerekmektedir. Böyle birgebelik olduğunda perinatolog veya kadın doğum uzmanı hekim, ilgili çocukcerrahisi ekibiyle temas kurar ve doğumun hemen ardından bu bebek acilenameliyata alınabilir.
Ameliyat
Bebeğin meningoseli varsa,doğumdan sonra 36 saat içinde cerrah omuriliğin etrafına bir zar yerleştirir, omuriliğiçıktığı yerden geri koyarak açıklığı kapatır.
Spina bifidalı bebek myelomeningosel iledoğmuşsa yine sırttaki doku ve omurilik geri konularak kese ameliyatlakapatılır. Hidrosefali gelişmişse, beyindeki fazla sıvıyı vücudun kandolaşımına boşaltan ‘şant’ sistemi beyne yerleştirilir.
SpinaBifida’nın Tedaviside Üç Önemli Aşama Vardır
- Erken tanının konması
- Tanı konmuş ve doğmasına kararverilmiş bebeklerde zararı minimuma indirmek için çok sistemli bir ekipçalışmasıyla tedavinin sunulması
- Erken tedavi edilmiş bebeklerin veçocukların izlenmesi
Erken Müdahalenin Kazanımları Şunlar:
Bu hastalarda tedavide geç kalınmış olanlara göreklinik sonuçlar belirgin derecede daha iyi olmaktadır. Zamanında müdahaleetmezseniz sorunlar büyüyebilir. Erken ameliyat ile bu sorunların büyümesineengel olunması amaçlanır.
AnneKarnında Cerrahi
Günümüzde Spina Bifida’lı bebeklerin anne karnındaameliyat edilmeye başlanmıştır. Hamileliğin 26. haftasından yapılan buameliyatta rahme girilerek bebeğin omuriliği üzerindeki açıklık kapatılır.
Anne ve bebek için riskli olan bu ameliyatlar henüzyaygınlık kazanmamıştır.
AmeliyatSonrası
Tedavi süreci hastanın ameliyatı ile bitmiyor. Spinabifidalı çocuklar sonraki yıllar boyunca da izleniyor. Çocuk beyin cerrahlarıbu çocukları yılda bir kez kontrol ederken nefrologlar ve ürologlar takiplerinidört ayda bir yapıyor.
Spina Bifidalı bir çocuğu, çocuk beyin cerrahisi,ortopedi, çocuk nörolojisi, nefroloji ve çocuk ürolojisi uzmanları muayeneeder. Bu çocuklarda, çocuk beyin cerrahisi alanının dışında idrar ve dışkıyapma sorunu olabilir. Ayaklarında ortopedik deformatiler görülebilir.
Beyin ve beyinciklerde ek sorunlar olabilir. Bunlarıntakibinin tek bir hekim tarafından yapılması mümkün değildir. Bu nedenle SpinaBifida poliklinikleri çok önemlidir.