KOAH [Kronik (Müzmin) Obstrüktif (Tıkayıcı) AkciğerHastalığı] nefes yollarında mikroplarla oluşmayan bir iltihaplanmaya bağlıoluşan ilerleyici bir akciğer hastalığıdır. KOAH’ıngörülme sıklığı 40 yaş üstü yetişkinlerde %15-20’dir. Bir diğer deyişletoplumumuzda 40 yaş üstü her 5 kişiden birinde KOAH vardır. Küresel HastalıkYükü Çalışması verilerine göre, KOAH yılda 2.9 milyon ölüme neden olmaktadır.Günümüzde tüm dünyada 3. ölüm nedeni haline gelen KOAH, tüm ölümlerin de%5.5’inden sorumludur. Türkiye’de solunum sistemi hastalıkları en sık görülen3. ölüm nedenidir ve bu ölümlerin de %61.5’i KOAH nedeniyledir.

KOAH gelişimi için aktif sigaraiçimi zorunlu bir risk faktörü olmakla birlikte, diğer bazı çevresel ve genetikfaktörlerin de hastalık gelişiminde etkili olduğunu göstermektedir. Sigara hastalığın en önemli nedenidir.Ülkemizde erişkinlerin yaklaşık yarısı sigara içmektedir. Sigaraya başlamayaşı, dumanın yoğunluğu, günlük ve toplam içilen miktar hastalığın gelişiminietkilemektedir. Anne ve babası sigara içen çocuklarda solunum sistemihastalıklarına ve kronik bronşite daha fazla rastlanır. Otuz yaşından sonraakciğer kapasitesi her yıl azalmaya başlar. Sigara içenlerde bu oran çok dahafazladır; ancak sigaranın bırakılması ile akciğer kapasitesindeki bu azalmayavaşlamaktadır. KOAH gelişiminden %80-90 oranında sigara içiminin sorumlu olduğu, sigara içmeyenlere göre KOAHgelişme riskinin 9.7-30 kat arttığı, KOAH nedeniyle gerçekleşen ölümlerinerkeklerde % 85’inden, kadınlarda ise % 69 undan sigara içiminin sorumlu olduğubildirilmiştir. İçilen sigara miktarı ile akciğer fonksiyonlarındaki kayıparasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır.

Pasif Sigara İçiciliği:Sigaraiçmeyenlerin, özellikle de çocukların sigara içilen bir ortamda dumana maruzkalmasıyla, bu kişilerde ileri yaşlarda astım ve KOAH başta olmak üzere solunumsistemi hastalıkları görülür. Haftada 40 saatten fazla ve 5 yıldan uzun sürelisigara dumanı maruz kalmanın KOAH gelişim riskini % 50 oranında artırdığıbilinmektedir. Meslek Nedeniyle Toz,Duman ve Çeşitli Gazların Solunması: Maden ve metal işçiliği; odun,kağıt imalatında çalışanlarda; çimento, tahıl ve tekstil işçiliğinde iş yeriortamında organik-inorganik toz, duman ve gazlara maruz kalma sonucunda KOAHdaha sık görülmektedir. Bu iş kollarında çalışan kişiler sigara da içiyorlarsahastalık gelişme riski daha da artmaktadır. İç Ortam Hava Kirliliği: Ülkemizde özellikle sigara içmeyenkadınlarda; ısınma ya da yemek pişirme amacıyla çalı, çırpı ya da tezek yakmakve bunların dumanına maruz kalmak KOAH gelişimine neden olur. HavaKirliliği:Kentlerdeki hava kirliliği hem KOAH’a hem de bu hastalığınalevlenmesine neden olur. Cinsiyet: Erkeklerdesigara kullanımının sıklığı ve mesleki olarak çeşitli toz, duman ve gazlarısolumalarına bağlı olarak hastalık daha sık görülmekteydi. Son yıllardakadınlarda sigara içiminin yaygınlaşmasıyla kadınlarda da KOAH hızlaartmaktadır. Alfa-1 antitripsin adlı bir vücut proteini eksikliği: Hastalarınyaklaşık %1’inden az bir kısmında, genetik olarak bu proteinin eksikliği sonucuKOAH gelişir. Bu kişilerde sigara kullanımı hastalığın gelişimini hızlandırırve hastalık 30-40’lı yaşlarda ortaya çıkar. Kalıtsal olan bu eksiklik, KOAHgelişimine neden olduğu bilinen tek genetik bozukluktur. Sosyoekonomik Durum:Düşüksosyoekonomik koşullarda yaşayanlarda akciğer fonksiyonları daha düşükolduğundan KOAH gelişimi hızlıdır. Diyete Bağlı Faktörler:A, C, Evitamini eksikliği ve alkol kullanımı KOAH gelişiminde rol oynayabilmektedir.

Bu hastalık özellikle sigara dumanı ve diğer zararlı gaz veparçacıklara bağlı olarak gelişen havayollarının mikrobik olmayan iltihabısonucu oluşur. Bu iltihap, akciğerdeki küçük hava odacıklarının harabiyeti(amfizem) sonucu hava yollarının daralmasıyla 40 yaş ve üzerinde ortaya çıkar.Hava yollarında daralma ve akciğerin en küçük birimi olan hava kesecikleri(alveol)’ ndeki harabiyet giderek artar. Normalde balon gibi esnek olangenişleyip-daralabilen havayolları bu özelliğini yitirir. Genişlemiş havakeseciklerine giren havanın çıkması zorlaşır, daha da şişmeye başlar. Havakeseciklerindeki bu değişiklikler anormaldir ve kalıcı olur. Bu bulgular“Amfizem’’ olarak adlandırılır.

KOAH’ta ayrıca küçük havayolları mikrobik olmayan iltihapnedeniyle şişer, balgam üreten bezlerin aşırı çalışması sonucu balgammiktarında artış olur. Daralan havayollarından havanın geçişi güçleşir. Bubulgular ise “Kronik bronşit’’ olarak tanımlanmıştır.KOAH tanımı içinde “Kronik Bronşit” ve “Amfizem”birlikte yer alır. Sonuç olarak nefesdarlığı ve/veya kronik öksürük ve balgam çıkarma gibi şikayetlere neden olur.Hastalığın ilk aşamalarında ortaya çıkan öksürük yakınması aslında hastalığınilk belirtisi olmasına rağmen genellikle bu şikayet “sigara içimine” bağlanırve hasta daha geç doktora başvurur. Hastalık bu ilk aşamada saptanabilirse,hastalığın ilerlemesi durdurulabilir.

KOAH’ın erken tanısı, hastalığa bağlı sakatlık ve ölümoranlarını azaltacaktır. Bu nedenle, 40 yaş üstü, sigara içmiş ya da içmekteolan ve/veya meslek icabı ya da çevresel ortam gereği tozlu ortamlarda bulunankişilerde müzmin seyirli öksürük, balgam ve nefes darlığı yakınmalarından en azbirinin bulunması halinde kişinin bir göğüs hastalıkları hekimi tarafındangörülüp ”nefes ölçüm testini” yaptırması gerekir. Hastalığınen önemli risk faktörü sigara içimi olduğuna göre sigara içmeyi bırakmalısınız.Sigara kullanımının önlenmesiyle hastalıktan korunabilmek mümkündür. Toz ve dumana maruz kalınan mesleklerdeçalışan kişilerin sigara içmeleri, KOAH’a yakalanma olasılıklarınıartıracağından, bu kişilerin sigaradan uzak durmaları çok daha fazla önemkazanmaktadır. Ayrıca, bu işyerlerinde, toz ve duman gibi maddelere maruz kalmaderecesini azaltacak maske kullanımı, uygun iş yeri ortamının sağlanması gibiönlemler faydalı olacaktır. Daha çokkırsal kesimde evlerde yemek pişirmek ya da ısınmak amacıyla kullanılanhayvansal ya da bitkisel kaynaklı yakıtların yerine, başka kaynaklarınkullanılması önerilmektedir.