Halk arasında “sarahastalığı” olarak da epilepsi, beynin bir bölgesindekihücrelerin anormal elektrik sinyali yollamasıyla ortaya çıkar. Ülkemiznüfusunun yaklaşık yüzde 1’inin epilepsi hastası olduğu biliniyor.

Sara (Epilepsi), kronik bir hastalıktır. Doğumsırasında ya da daha sonra herhangi bir nedenle beyin hasarı yaşayan kişilerdegelişir.

En bilinen şekliyle epilepsinöbetleri ile kendini belli eder. Epilepsi nöbetleri, ani şekildeortaya çıkar ve beynin tümüne ya da belirli bir bölümüne yayılır. Nöbet tipleribeynin hangi bölgesinde başladığına göre değişir. Bazı epilepsi nöbetindebilinç kaybı, kontrolsüz vücut harekeleri olabileceği gibi, bazı nöbetlerdebelirtiler silik hissedilir.

Çoğu nöbet 30 saniye-2 dakika arasında sürer. Beşdakikadan uzun süren bir nöbet varsa acil tıbbi yardım alınması gerekir.

Bazı epilepsi nöbetleri; uyuşukluk, hantaldavranışlar, garip tat ve kokular alma, bozulan zaman ve mekan duygusu,az konuşma ve çok yavaş hareket etme şeklinde de ortaya çıkabilir. Çoğuzaman, hastalar meydana gelen nöbetin sadece kısmen farkındadır.

Epilepsi hastalığı tanısı koymak için kişinin en aziki kez nöbet geçirmiş olması gerekir. Beyin travmaları, tümörler vb. beyindehasara neden olacak durumlar bu hastalığa olabilir. Genetik etkenler dehastalıkta rol oynar.

Bu nedenle epilepsi nöbeti sırasında hasta yanyatırılmalıdır. Bu sayede nöbet sırasında salya ya da kusma varsa hastanınboğazına kaçması önlenir. Başını çarpmaması için altına yastık/destekkonulmalı, çevresindeki zarar verici eşyalar uzaklaştırılmalı ve gözlükleriçıkarılmalıdır. Ayrıca kişinin etrafı boş bırakılarak rahat nefes almasısağlanmalıdır.

Epilepsi Nöbet Çeşitleri 

• Basit Parsiyel Nöbet

Basit parsiyel nöbetlerde bilinç açık olur. Üç türüvardır:

Temporal lobdan kaynaklanan nöbetler; ani korku, dahaönce olmuş bir olayı olmamış gibi hissetme veya olmamış bir olayı olmuş gibihissetme, kötü koku ve tatlar alma ve içten gelen hoş olmayan bir hisle kendinigösterir.

Frontal lobdan kaynaklanan nöbetlerde ise hareket ileilgili sorunlar görülür.

Parietal lobdan kaynaklanan nöbetlerde geçiciuyuşukluk belirtileri, oksipital lobdan kaynaklanan nöbetlerde de görmealanının yarısını etkileyen flaş şeklinde ışıklar ve değişik renkler görmebelirtileri gözlenir.

• Kompleks Parsiyel Nöbet

Kompleks parsiyel nöbetlerde bilinç etkilenmesimeydana gelir. Kompleks parsiyel nöbetlerde çiğneme, yalanma, yutkunma ve birşey arar gibi şaşkın bakınma hali görülebilir. Bazen hasta elbiseleriniçekiştirebilir ve etrafta dolaşabilir. Dakikalar sonra hatta bazen saatlersonra kendine geldiğinde hiçbir şey hatırlamayabilir.

• Jeneralize Nöbet 

Jeneralize nöbetler tüm beyne yayılır. Halk arasındasara nöbeti olarak bilinen nöbettir. Kişi önce kaskatı kesilir ve yere düşer.Bunun ardından tüm vücut kaslarında kasılıp gevşemeler olur. Nöbet esnasındakişiddetli hareketler kişinin kontrolü dışında gelişir. Bunun yanı sıra absans yada “petit mal” adı verilen kimi jeneralize nöbetlerde kişi her ne kadar vücutşeklini kaybetmese de bilincini kaybedebilir.

Belirtiler

Epilepsi beyindeki bir fonksiyon bozukluğu olduğundan,beynin etkilenen bölgesinin yürüttüğü işleve göre semptomlar farklılaşabilir.Bazı belirtiler şunlardır:

•Vücutta ani kasılmalar

•Kollarda ve bacaklarda kontrol edilemeyen sallantılar

•Şuur kaybı

•Seri şekilde baş sallama hareketi

•Kısa bir süre seslere veya konuşmalara yanıt verememe

•Sabit bir noktaya bakmak

•Hızlı göz kırpmak

•Korku, anksiyete ya da deja vu (o anı önce yaşamışgibi hissetme) gibi psikolojik semptomlar

NöbetÖncesi Belirtiler: Aura’lar

Nöbet, beynin küçük bir bölgesinden başlıyorsa, kişi nöbetin başlangıcında bazı belirtiler yaşayabilir. Buna “aura”denir. Bu belirtiler, beynin hangi alanın anormal elektriksel aktiviteyleilintili olduğunu gösterir.

•Uyuşma

•Görme veya duyma değişikliği

•Hoş olmayan kokular alma

•Mide bulantısı ya da midede baskı hissi

•Ani korku hissi

Tanı Yöntemleri

Epilepsi, birçok nedene sahip olabilen ve her yaştaortaya çıkabilen bir durumdur. Çoğunlukla çocukluk döneminde başlar. Beynietkileyen her türlü hastalık epilepsi nöbetlerine neden olabilir.

•Anne karnında geçirilen enfeksiyonlar

•Doğum sırasında bebeğin oksijensiz kalması

•Kafa travması

•Genetik ve metabolik hastalıklar

•Tümörler

•Gelişimsel beyin malformasyonları

•Menenjit gibi beyin enfeksiyonları epilepsiye yolaçabilir.

Bazı epilepsi hastalarında nöbetleri tetikleyici bazıdurumlar olabilir. Örneğin uzun süreli açlık, uykusuzluk, aşırı yorgunluk,kullanılan ilaçların doktor izni dışında kesilmesi ya da değiştirilmesi,hormonal değişiklikler nöbetlere neden olabilir.

Epilepside nöbetlerin sıklığı, ne kadar sürdüğü, hangiyaşlarda başladığı doktor için önemli ipuçları verir. Bu nedenle hekiminizdetaylı tıbbi öykünüzü alacak ve fizik muayene yapacaktır.

EEG, beynin elektriksel aktivitesini ölçen bircihazdır; epilepside tanı konmasına ve kontrolsüz elektriksel deşarjlarınbeynin hangi bölgesinden başladığının tespitine yardımcı olur. Beyinde nöbetereneden olabilecek yapısal bir problem olup olmadığını gösteren MR veBilgisayarlı Tomografi incelemeleri epilepside kullanılan yöntemlerdir.

Tedavi Yöntemleri

Epilepsi hastalarının çoğu anti-epileptikdenilen epilepsi ilaçları yoluyla tedavi edilebilir. İlaçlarlanöbetlerin durdurulması amaçlanır. Bu nedenle ilaçların düzenli olarak kullanımıönemlidir. İlaç tedavisi, hastaların büyük bir bölümünde etkili olmasınarağmen, kimi hastalarda beklenen etkiyi sağlayamayabilir. Bu hastalardaepilepsiye sebep olan altta yatan duruma göre cerrahi tedaviler uygulanabilir.

İki tür epilepsi cerrahiyöntemi vardır. İlki epileptik odağın kendisinin kaldırılmasıdır(rezektiv cerrahi).

İkincisi nöbet yayılım yollarının kesilmesi yoluylanöbetlerin yayılmasını, sıklık ve şiddetini azaltmaya yönelik olan cerrahiyöntemdir (fonksiyonel cerrahi, palyatif cerrahi).

Kimi uygun hastalarda ise “vagus sinir stimülatörü”denilen tedavi uygulanabilmektedir. Göğüs altına yerleştirilen pil, vagussinirini belli aralıklarla uyarır ve bu nöbetlerde azalma sağlayabilir. Butedavi yöntemiyle hastalarda belirgin düzelme sağlanabilir.

Diğer bir tedavi seçeneği de ketojenik diyettir. Bazıtür epilepsilerde etkili olan bu diyet yağdan çok zengin beslenilmesiprensibine dayanır.

Kontrolsüz nöbetler ve hayatınız üzerindeki etkilerizaman zaman bunaltıcı olabilir veya depresyona yol açabilir. Ayrıca, stresiyönetmek, alkollü içecekleri sınırlamak ve sigaradan kaçınmak gibi sağlıklıyaşam seçimlerini yapılmalıdır.

•İlaçlarınızı doğru şekilde alın.

•Yeterli uyku almak da önemlidir. Uyku eksikliğinöbeti tetikleyebilir.

•Egzersiz yapmak, fiziksel olarak sağlıklı kalmanızave depresyonun azalmasına yardımcı olabilir.

•Aşırı alkol tüketiminden kaçının

•Nikotin kullanımından kaçının

Epilepsi nöbeti geçiren bir hastanın düşerken biryerlere çarparak yaralanması engellenmelidir. Hasta yan yatırılmalı, mümkünsekafasını yere vurmasını engellemek için yumuşak kıyafet, yastık gibi birmalzemeyle baş desteklenmelidir. Kişinin yakası sıkıysa gevşetilmeli, havaalabileceği bir alan yaratılmalıdır. Kişiye su içirmeye çalışmak, yüzünüıslatmak gibi hareketlerden kaçınılmalıdır.