Anal fissür (makat çatlağı) nedir?
Anal fissür, en basit tanımı ile makat bölgesinde çeşitlinedenlere bağlı olarak oluşan çatlaklardır. Bu bölgede oluşan yırtılmalardışkılamada zorlanma ve sürekli olarak ıkınmaya bağlı olarak gelişebileceğigibi ishale yakalanan kişilerde sık dışkılama ve makat bölgesinin sürekliolarak temizlenmesine bağlı olarak da ortaya çıkabilmektedir. Bölgede oluşançatlaklar oldukça basit görünümlü olabilir, yine de bölgenin hassas yapısınedeniyle çok şiddetli ağrılara yol açabilir. Bu ağrı, dışkılama sırasındamakat bölgesine cam parçasına benzer keskin bir cismin batması gibi hissedilir.Aynı zamanda çatlağın boyutuna göre değişebilen miktarlarda kanama da sözkonusu olabilir. Kabızlık nedeniyle makat bölgesinde anal fissür oluşankişiler, yırtılmanın verdiği ağrıyı azaltmak amacıyla makat kaslarını sürekliolarak kasılı tutma ihtiyacı hisseder. Aynı zamanda her dışkılamada ağrı hissioluştuğu için hastalar tuvalete gitmekten de kaçınır. Bu durumlar kabızlığınşiddetini arttırarak hastalığın iyileşmesi önünde engel teşkil eder. Bazıhastalarda makatta bulunan çatlak, anal kanal içerisinde daha geniş bir alanayayılmış olabilir. Bu durumda hastalığın iyileşmesi daha zor olup kabızlık veishale yönelik olarak alınacak önlemlerin tedavideki payı daha büyük olacaktır.Tüm bu nedenlere bağlı olarak anal fissür sorunu yaşayan kişiler mutlaka birsağlık kuruluşuna başvurarak gerekli muayenelerden geçmeli ve tedavigörmelidir.
Anal fissür (makat çatlağı) belirtileri nelerdir?
Makatta çatlak (anal fissür) sorunuyaşayan tüm bireylerde hastalığın belirtileri hemen hemen aynıdır. Fakatçatlağın boyutuna bağlı olarak hissedilen belirtilerin şiddeti kişiden kişiyefarklılık gösterebilir. En yaygın belirtiler şu şekildedir:
- Dışkılama sırasında yırtılma veyacam parçası çıkarma hissi
- Makatta ağrı ve şişlik
- Kanama veya hafif kan sızıntısınabağlı iç çamaşırında görülen lekelenmeler
- Dışkılama güçlüğü
- Yırtılma bölgesinde kaşıntı vetahriş
Tüm bu belirtiler genellikle analfissürü işaret eden semptomlardır. Fakat hemoroid, makat apsesi veya siğilleri,makat sarkması, makat kanseri gibi bazı hastalıklar da anal fissür ile benzerbelirtilerle kendini gösterebildiğinden durumun bu hastalıklarlakarıştırılabilme ihtimali de söz konusudur. Bu nedenle yukarıdaki belirtileringörülmesi durumunda hastalar mutlaka bir hekime başvurarak gerekli muayene vetetkikleri yaptırmalıdır.
Anal fissür (makat çatlağı) nedenleri nelerdir?
Uzun süren kabızlık, ishal, Crohn hastalığı veyaülseratif kolit gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları, doğum ve benzerinedenlere bağlı olarak anal fissür gelişebilmektedir. Bunun yanı sıra herhangibir nedene bağlı olmadan da makatta çatlak oluşması mümkündür. Hastalarınbirçoğunda çatlağın oluşumundan önce belirli bir süre boyunca devam etmişdışkılama güçlüğü söz konusudur. Çatlak oluşumuna yol açan bir diğer etken isedışkının çok sert yapılı olmasıdır. Tuvalet ihtiyacı hissedilmesine rağmen buihtiyacı ertelemek, dışkının kalın bağırsak içerisinde daha uzun süre kalmasınave sertleşmesine neden olur. Ayrıca yetersiz sıvı tüketimi ve lifli ürünleregünlük beslenme planı içerisinde yeterli miktarda yer verilmemesi de dışkınınsert yapılı olmasına neden olan faktörlerdendir. Bu gibi nedenlere bağlı olarakolması gerekenden çok daha sert bir yapıya sahip olan dışkı, hassas yapıdakimakat derisinin çatlamasına neden olur.
Yukarıda belirtilenlerin haricindetıpta tanı ve tedavi amacıyla uygulanan işlemler sırasında rektaltermometrelerin yerleştirilmesi, kolonoskopi uygulanması, lavman yapılması gibidurumlarda makat ve rektum bölgelerinde travmalar meydana gelebilir. Bu gibidurumlarda işlem sırasında ve sonrasında anal fissür oluşumunu önleyici kremveya pomadların kullanımı önerilebilir.
Anal fissür (makat çatlağı) tanısı nasıl konulur?
Anal fissür tanısı, uzman bir hekim tarafından yapılacak detaylı fizikimuayene ile kolaylıkla konulabilir. Gerekli görüldüğü durumlarda rektum veyakolon bölgesinin incelenmesine yönelik olarak endoskopi işlemleri deuygulanabilir. Tanının koyulması sırasında anal fissür ile karışabilen benzermakat hastalıkları mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Anal fissürvakalarının bir kısmında küçük yapılı bir memenin oluşumu söz konusuolabilmektedir. Bunlar bazı durumlarda hemoroid (basur) memesi ilekarıştırılabildiğinden dikkatli olunmalıdır. Makatta çatlak ve buna bağlı ağrışikayeti ile kliniklere başvuran hastaların detaylı olarak tıbbi öyküsüalınmalı, bağırsak düzeni sorulmalı, uzun süredir devam eden ishal veyakabızlık sorununun bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Altta yatan farklı birbağırsak hastalığı veya sindirim sorununun tespit edilmesi halinde çatlağıntedavisine ek olarak bunlara yönelik bir tedavi planı da belirlenmelidir.
Anal fissür (makat çatlağı) tedavisi nasıl yapılır?
Makat çatlağının tedavisinde birinci basamak, kabızlık sorunununortadan kaldırılmasıdır. Bunun için en iyi yöntem ise sağlıklı ve dengeli birbeslenme planının oluşturulmasıdır. Tam tahıllı ekmekler, bulgur, kurubaklagiller, meyve ve sebzeler ile yağlı tohumlar diyet liflerinin en iyi ve ensağlıklı kaynaklarıdır. Bu besinlerin düzenli bir şekilde beslenme planıiçerisine yerleştirilmesi dışkı hacminin artırılması ve kıvamının olmasıgereken şekle getirilmesi açısından oldukça etkilidir. Buna ek olarak günlükolarak 2-2,5 litre aralığında su tüketimine özen gösterilmelidir. Beslenmedüzenine dikkat etmesine karşın spastik kolon, bağırsak tembelliği gibinedenlere bağlı olarak kabızlık sorunu devam eden hastalarda veya doğumsonrasında anal fissür sorunu ile karşılaşan kişilerde dışkı yumuşatıcı ilaçkullanımı önerilebilir. Ayrıca sıcak su ile yapılacak oturma banyoları, topikalkrem ve pomadların kullanımı, şiddetli ağrı şikayeti bulunan kişilerde ağrıkesici ilaçların kullanımı gibi uygulamalar da makat çatlaklarınıniyileştirilmesi ve çatlağa bağlı oluşan komplikasyonların azaltılması üzerinde etkilidir.
İlaç kullanımı ve beslenme düzenininsağlanması ile erken dönemde tespit edilen anal fissürlerin büyük bir kısmıkısa bir süre içerisinde iyileştirilebilmektedir. Fakat uzun süredir devameden, tedavi edilmemiş ve çatlak yüzeyi genişlemiş, meme oluşumu gelişmiş makatçatlaklarında cerrahi operasyon gerekebilir. İnternal sfinkteroktomi adıverilen operasyon kronik hale gelmiş anal fissürlerin tedavisinde sıklıklatercih edilen ve makat iç kasının kesilip gevşetilmesi şeklinde uygulanan birişlemdir. Genel veya lokal anestezi altında uygulanabilen bu işlem ile birçokkronik ilerlemiş makat çatlağı tedavi edilirken hastaların 48 saat gibi birsüre içerisinde günlük yaşamına dönmesi mümkün olabilmektedir. Aynı zamandaanal kanaldaki basıncı azaltmaya yardımcı merhemlerin kullanımı, anal fissürtedavisinde hem tek başına hem de diğer yöntemlerin yanında destekleyici olaraktercih edilebilir. Son yıllarda kullanılmaya başlanan botoks enjeksiyonu dauygun şartları taşıyan hastalarda anestezi gerektirmeksizin çok kısa bir süreiçerisinde uygulanabilen bir diğer tedavi yöntemidir.